Kości, najstarsza gra ludzkości

Początki kryją się w gęstej pomroce dziejów, na pytanie od jak dawna ludzie grają w kości, archeologia nie dała jeszcze ostatecznej odpowiedzi.

Grecki poeta Sofokles, żyjący w V wieku p.n.e., uważał że grę tą wymyślił jego rodak Palamendes w czasie oblężenia Troi. Z kolei historyk Herodot, miał na ten temat inne zdanie, twierdził że wymyślili ją Lidyjczycy zamieszkując Azję Mniejszą.

Obydwaj się mylili, podczas wykopalisk w Egipcie natrafiono na kości do gry liczące sobie około 8 tys. lat, podobnych odkryć dokonano na stanowiskach innych, starożytnych kultur. Zasady gry wymyślano i ulepszano w wielu miejscach na świecie, niezależnie od siebie.

W starożytności miały jeszcze jeden wymiar, uważano że rzutami kierują bogowie, ukazując w ten sposób swoją wolę ludziom. Za pomocą kości pytano ich o zdanie lub proszono o radę. Za wyniki rzutów specjalnie odpowiedzialna była rzymska bogini Fortuna, córka Zeusa, odpowiednik greckiej bogini Tyche. Przedstawiano ją stojącą na kuli lub kole, z opaską na oczach i rogiem obfitości w rękach.

Początkowo do gry używano orzechów, płaskich patyczków, muszli i kamieni. Prawdopodobnie podpatrzono je u czarowników i wróżbitów, którzy właśnie przy pomocy takich instrumentów przepowiadali przyszłość i wyrokowali w wielu sprawach.

Następnie Grecy i Rzymianie zaczęli wykorzystywać owcze kości ze stawu skokowego, grzechotające charakterystycznie podczas rzucania, potem zaczęto wyrabiać także kwadratowe wieloboki, podobne do znanych obecnie. Rzymianie zwali je Taliami lub Astragaliami. Znaleziono je między innymi w gospodach Pompei, przysypane przez wulkaniczny pył Wezuwiusza. Grali zarówno władcy i arystokraci jak i najbiedniejsi mieszkańcy, początkowo były to prawdopodobnie proste gry, w których zwycięstwo zależało od tego, kto wyrzuci więcej.

Jako spuścizna kultury starożytnej, kości stały się popularne w średniowiecznej Europie. Francuscy profesorowie w Paryżu, uczyli grać swoich studentów, po drugiej stronie kanału La Manche bracia Ryszard Lwie Serce i Jan wygrali od króla Henryka VII dzwony kościoła św. Pawła.

W Polsce, podczas wykopalisk w podziemiach krakowskiego kościoła Piotra i Pawła odkryto wśród średniowiecznych pucharów do piwa i glinianych dzbanów kości do gry z XI wieku.

W Chinach z gry tej rozwinęło się domino, skąd wraz z Europejskimi kupcami i podróżnikami trafiło na Stary Kontynent w XVII i XVII wieku.